SUECKI KANAL


Satelitski snimak Suetskog kanala

Satelitski snimak Sueckog kanala

Zahvaljujući svom geografskom položaju, Suecki kanal je svetski priznat kao najkraća morska ruta između istoka i zapada. Kanal je naročito doprineo razvoju pomorske trgovine zemalja severno i južno od kanala, a posebno onih koje izlaze na Sredozemno i Crveno more, koje i imaju najviše koristi od njega.
Ideja o izgradnji kanala koji bi povezivao Sredozemno sa Crvenim morem datira još iz antičkog perioda. Za razliku od današnjeg kanala, raniji su povezivali Crveno more sa Nilom, preusmeravajući brodove da na putu od Evrope ka Indiji plove niz reku. Pretpostavlja se da je prvi kanal bio prokopan tokom vladavine faraona Tutmosa III, iako mnogi dokazi ukazuju da je prvi ovakav poduhvat započet još u 6. veku p.n.e. u vreme faraona Nehoa. Tokom invazije Persije na Egipat, kralj Darije je naredio da se kanal završi i on je tokom Ptolomejeve vladavine bio u odličnom stanju, da bi nakon toga bio potpuno uništen. Ponovo je otkopan u vreme vladavine rimskog imperatora Trajana i kasnije tokom vladavine Amr Ibn-Al-Aasa. Vreme je prolazilo, a kanal je ponovo pao u zaborav, sve do momenta kada je kroz Afriku trasiran novi trgovački put.

Napoleonovi inženjeri su, oko 1800. godine, ponovo oživeli ideju o kraćem putu koji bi kroz Suecki kanal išao ka Indiji. Proračuni koje su francuski inženjeri napravili pokazali su da se nivoi dva mora razlikuju 10 m, što bi, u slučaju izgradnje kanala, značilo da bi velika površina morala biti potopljena pa se od izgradnje odustalo. Tek kasnije se ispostavilo da je napravljena greška u računu pa je izgradnju kanala konačno započeo bivši francuski konzul u Kairu zajedno da čuvenim Ferdinandom de Lesepsom, koji je i bio glavni projektant kanala. U znak zahvalnosti, egipatski vicekralj Said Paša darovao je Francuzu “ferman” da je vlasnik kanala narednih 99 godina.

Nosač aviona prolazi kroz Suecki kanal

Suecki kanal

Iako je 1854. godine zaključen ugovor o koncesijama, izgradnja je započela pet godina kasnije,1859. godine. Egipatski radnici počeli su da rade na konstrukciji kanala u uslovima koje su istoričari opisali kao robovski rad, a projekat je završen 1867. godine. 17. novembra 1869. godine priređena je raskošna ceremonija u čast svečanog otvoranja kanala, a otvorio ga je kralj Ismail. Članovi britanske, francuske, ruske i drugih kraljevskih porodica prisustvovali su svečanoj ceremoniji koja se poklopila sa obnavljanjem i modernizacijim Kaira. Baš u to vreme napravljen je auto-put koji je povezivao Kairo sa novim gradom Ismailijem, izgrađena je opera, a Verdiju je povereno komponovanje čuvene opere “Aida” u čast njenog otvaranja. Ironično, Verdi nije završio posao na vreme pa je “Aida” premijerno izvedena u operi u Kairu godinu dana kasnije.

Suecki kanal je postao politička tema broj jedan 1956. godine kada je izbila Suecka kriza. Naime, u julu te godine, na trgu Manšeja (Mansheya) u Aleksandriji, egipatski predsednik Naser je pred razdraganom masom proklamovao nacionalizaciju kanala. Njegova odluka bila je odgovor na britansko, francusko i američko protivljenje da Egiptu daju pozajmicu za izgradnju velike brane u Asvanu. Naser je kao svoj glavni argument izneo činjenicu da su prihodi od kanala sasvim dovoljni za finansiranje projekta brane. Ovakva odluka izazvala je momentalnu reakciju Britanije, Francuske i Izraela koji su zajedno izvršili invaziju na Egipat dva meseca nakon toga. Ovu akciju je osudila međunarodna zajednica, nakon čega su ratne čarke prestale, a Naser je ipak trijumfovao.

Godine 1967. kanal je ponovo došao u središte bliskoistočne krize pa je iz bezbednosnih razloga bio duže vreme zatvoren. U to vreme izbio je čuveni “Šestodnevni rat”, kada je Izrael izvršio invaziju na goru Sinaj, pa je Suecki kanal postao tampon-zona između zaraćenih strana. Egipćani su ponovo osvojili kanal tokom rata 1973. godine, a 1975. godine kanal je uz svečanu ceremoniju ponovo otvoren. Od tada, kanal, koji se proteže 167 km kroz egipatsku pustinju dva puta mu je povećavana širina. Danas otprilike 50 brodova dnevno prođe kroz Suecki kanal, a obala duž kanala danas je prava turistička meka.

Fotografije: rts.rs
wikipedia

LEGENDA O DEDA MRAZU


Deda Mraz nosi džak poklona i drži zvono u ruci

Ko nam stavlja poklone ispod jelke – Deda Mraz, Deda Mrazica ili…

EVO KAKO JE SVE POČELO…

Ako želimo da saznamo kako je nastala ova možda najčuvenija legenda, moraćemo da zavirimo u duboku prošlost. Deda Mraz, kakvog danas poznajemo, zapravo je mešavina i kombinacija različitih legendi i mitskih karaktera iz prošlosti. Osnova za hrišćansku verziju Deda Mraza bio je episkop Nikola iz Smirne (Izmira) – današnja Turska. Nikola je živeo u četvrtom veku posle Hrista. Bio je jako bogat, darežljiv i mnogo je voleo decu. Često je darivao siromašnu decu tako što im je poklone ubacivao kroz prozore, što je za njih bilo pravo iznenađenje i sreća. Pravoslavna crkva je svetog Nikolu čudotvorca, kasnije kanonizovala i uzdigla na nivo najvećeg poštovanja. I Katolička crkva je, takođe, poštovala Nikolu kao zaštitnika dece i siromašnih pa je on kasnije postao svetac zaštitnik dece i mornara.

Kod protestanata u centralnoj i severnoj Nemačkoj, sveti Nikola je kasnije postao poznat kao njihov der Weinachtsmann. U Engleskoj je nazvan Father Christmas. U Sjedinjene Američke Države, Deda Mraza su “doneli” emigranti iz Holandije i on je ubrzo nazvan Santa Claus.

U severnoameričkoj poeziji, Deda Mraz je predstavljan kao dekica koji ima veliku, belu bradom, crvenu jaknom i veselu, crvenu kapu. On je vozio sanke koje je vuklo osam irvasa i spuštao se niz dimnjake kako bi deci ostavljao poklone u čarapama koje su oni kačili iznad kamina.

Deca su, naravno, uskoro poželela da saznaju ko je Deda Mraz i odakle dolazi. Gde on to živi kada ne donosi poklone? Ta pitanja su dovela do stvaranja legende da Deda Mraz živi na Severnom polu gde se nalazi i njegova novogodišnja fabrika poklona. 1925, pošto je bilo teško objasniti da irvasi mogu da žive na Severnom polu, novine su donele vest da Deda Mraz, u stvari, živi u Laponiji u Finskoj. “Ujak Markus”, Markus Rautio, koji je na finskom radiju vodio popularnu emisiju za decu “Dečiji sat”, otkrio je po prvi put veliku tajnu 1927. godine: Dada Mraz živi u Laponiji u Korvatunturiju. To mesto na istočnoj granici Finske podseća dosta na zečije uvo pa se smatra da je to, zapravo, uvo kojim Deda Mraz cele godine sluša da li su deca u svetu dobra i poslušna. Deda Mraz ima i svoje asistente, dobro organizovanu grupu patuljaka koji rade najrazličitije stvari, od pravljenja poklona do čuvanja irvasa. Patuljci imaju svoju posebnu istoriju i poreklo iz Skandinavskih legendi.

Tokom vekova, običaji i verovanja iz različitih delova severne hemisfere su se ujedinili i tako je nastao, danas celom svetu dobro poznati, Deda Mraz – čovek bele brade koji deci deli poklone za Novu godinu i božićne praznike, a nakon toga se uvek vraća u svoj dom u Korvatunturi u Laponiji.

Od 1950. godine, Deda Mraz se srećno smestio u Napapiiri, blizu Rovaniemija, gde tokom cele godine, a ne samo za Božić, prima decu i druži se sa njima. Do 1985. godine njegove posete Napapiiriju su postale toliko česte da je tamo ustanovio svoju ličnu “kancelariju”. Tamo odlazi svaki dan kako bi čuo šta dece žele za Božić i da bi se družio sa decom koja dolaze iz svih delova sveta. Deda Mrazovo selo je ujedno i njegova glavna poštanska stanica gde pristižu dečija pisma sa najraznovrsnijim željama.

Interesantno je istaći da je ljudska verzija Deda Mraza, kakvu svi poznajemo, prvi put prikazana na ilustracijama Coca-Coline kampanje iz 1931. godine. Rudolf, deveti i najpoznatiji irvas, zbog svog sjajnog, crvenog nosa, izmišljen je 1939. godine za potrebe reklamne kampanje Montgomery Ward Company.
Photo by champress.net